oleh: Prof. Madya Dr. Wan Mohd Nuzul Hakimi W. Salleh
Pekanbaru, Riau, Indonesia, 29 September 2026 – Usaha Pusat STEM Fakulti Sains dan Matematik (FSM), Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI) memperluas perkongsian kepakaran dan memperkukuh jaringan pendidikan di peringkat antarabangsa diteruskan menerusi pelaksanaan program berteraskan Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik (STEM) di Yayasan As-Shofa, Pekanbaru, Riau, Indonesia.
Program yang berlangsung pada 29 September itu memberi tumpuan kepada dua kumpulan utama dalam ekosistem pendidikan, iaitu pelajar dan guru, menerusi dua aktiviti utama, “STEM Fun in Science” untuk pelajar serta “Basic Science Laboratory Safety and Management” yang dikhususkan kepada guru.
Program berkenaan melibatkan lima ahli akademik, iaitu Dr. Mohamad Saufi Rosmi, Dr. Mohamad Syahrizal Ahmad, Dr. Mohamad Idris Saidin, Dr. Riswan Effendi dan Dr. Wan Mohd Nuzul Hakimi W. Salleh.
Penganjuran program tersebut bukan sahaja menjadi medium perkongsian ilmu dan kepakaran, malah mencerminkan komitmen UPSI dalam membawa pendidikan STEM melangkaui sempadan negara melalui pendekatan yang lebih dekat dengan komuniti sekolah.
Menerusi aktiviti STEM Fun in Science, pelajar didedahkan kepada pendekatan pembelajaran sains yang lebih interaktif, santai dan menyeronokkan. Pendekatan berasaskan pengalaman ini memberi peluang kepada pelajar meneroka konsep sains melalui aktiviti secara langsung, sekali gus menghubungkan teori yang dipelajari di dalam kelas dengan fenomena yang berlaku dalam kehidupan seharian.
Aktiviti yang dilaksanakan turut menekankan elemen pemerhatian, pemikiran kritis, kreativiti dan penyelesaian masalah. Elemen tersebut penting dalam membentuk pemikiran saintifik serta meningkatkan keupayaan pelajar untuk bertanya, meneroka dan mencari penyelesaian berdasarkan bukti.
Melalui pengalaman pembelajaran sedemikian, sains tidak lagi dilihat sebagai mata pelajaran yang hanya berorientasikan teori, formula dan peperiksaan, sebaliknya sebagai satu bidang ilmu yang boleh diterokai menerusi pengalaman dan aktiviti yang menyeronokkan.
Menurut Dr. Mohamad Saufi Rosmi, pendidikan STEM perlu disampaikan melalui pendekatan yang mampu mencetuskan rasa ingin tahu dan minat pelajar terhadap sains.
“Kita mahu pelajar melihat sains sebagai sesuatu yang dekat dengan kehidupan mereka. Apabila mereka diberi peluang untuk mencuba, memerhati, bertanya dan mencari jawapan sendiri, proses pembelajaran menjadi lebih bermakna dan mereka akan lebih mudah memahami konsep yang dipelajari,” katanya.
Menurut beliau, pendedahan kepada aktiviti STEM sejak di peringkat sekolah juga penting dalam membina keyakinan serta membuka perspektif pelajar terhadap peluang pendidikan dan kerjaya dalam bidang sains dan teknologi pada masa hadapan.
Program seperti ini turut memberi peluang kepada ahli akademik universiti untuk berinteraksi secara langsung dengan pelajar sekolah dan memahami bagaimana sesuatu konsep saintifik boleh disampaikan dalam bentuk yang lebih mudah, menarik dan relevan kepada generasi muda.
Selain memberi tumpuan kepada pelajar, aspek pembangunan profesional guru turut diberikan perhatian menerusi aktiviti Basic Science Laboratory Safety and Management.
Aktiviti tersebut memberi pendedahan kepada guru mengenai kepentingan keselamatan dan pengurusan makmal sains yang sistematik sebagai sebahagian daripada proses pengajaran dan pembelajaran sains yang berkualiti.
Antara aspek yang diberikan penekanan termasuk prinsip asas keselamatan makmal, pengendalian bahan dan peralatan, penyimpanan bahan kimia, pengurusan risiko, kebersihan ruang kerja serta pembentukan budaya keselamatan dalam kalangan pengguna makmal.
Makmal sains merupakan ruang penting yang membolehkan pelajar menguji teori, menjalankan eksperimen dan memperoleh pengalaman pembelajaran secara praktikal. Namun, setiap aktiviti makmal perlu dilaksanakan dalam persekitaran yang terkawal serta berpandukan prosedur keselamatan yang sesuai.
“Makmal yang baik bukan sekadar mempunyai peralatan dan bahan yang lengkap. Perkara yang lebih penting ialah bagaimana makmal tersebut diurus dan sejauh mana budaya keselamatan diterapkan kepada setiap pengguna.
“Guru mempunyai tanggungjawab besar kerana mereka bukan sahaja membimbing pelajar menjalankan eksperimen, malah mendidik mereka supaya memahami bahawa aspek keselamatan merupakan sebahagian daripada amalan saintifik yang perlu dipatuhi pada setiap masa,” kata Dr. Mohamad Syahrizal Ahmad.
Pendedahan kepada pengurusan makmal yang baik juga dapat membantu guru mengenal pasti potensi risiko lebih awal serta memastikan aktiviti eksperimen dapat dijalankan dengan lebih teratur, selamat dan berkesan.
Keunikan program ini terletak pada pendekatannya yang memberi perhatian kepada pelajar dan guru secara serentak. Pendekatan tersebut membolehkan pemerkasaan STEM berlaku secara lebih menyeluruh dalam ekosistem sekolah.
Pelajar diberikan pengalaman untuk meneroka dan menikmati pembelajaran sains melalui aktiviti yang menarik, manakala guru memperoleh pengetahuan serta pendedahan yang boleh dimanfaatkan dalam pengajaran dan pengurusan makmal.
Hubungan antara kedua-dua komponen ini penting kerana usaha meningkatkan minat pelajar terhadap STEM perlu bergerak seiring dengan usaha memperkukuh kompetensi guru sebagai pembimbing utama dalam proses pendidikan.
Apabila guru mempunyai pengetahuan yang baik mengenai pengurusan dan keselamatan makmal, lebih banyak aktiviti eksperimen dan pembelajaran berasaskan penyiasatan boleh dilaksanakan dengan terancang. Keadaan ini seterusnya menyediakan persekitaran pembelajaran yang lebih kondusif kepada pelajar untuk meneroka bidang sains.
Pelaksanaan program di Yayasan As-Shofa turut menjadi platform penting untuk mengeratkan hubungan pendidikan antara Malaysia dan Indonesia, khususnya melalui perkongsian kepakaran dalam bidang STEM dan pendidikan sains.
Persamaan budaya serta hubungan pendidikan yang telah lama terjalin antara kedua-dua negara menyediakan asas yang kukuh untuk membangunkan lebih banyak program kolaborasi yang memberi manfaat kepada institusi, ahli akademik, guru dan pelajar.
Interaksi secara langsung antara ahli akademik UPSI dengan warga Yayasan As-Shofa turut membuka ruang kepada pertukaran pengalaman, perkongsian amalan terbaik serta penerokaan peluang kerjasama dalam pelbagai bidang pada masa hadapan.
Kerjasama tersebut berpotensi diperluaskan melalui program pembangunan profesional guru, aktiviti STEM bersama pelajar, perkongsian kepakaran akademik, penyelidikan bersama serta pelbagai inisiatif pendidikan yang boleh memberikan manfaat kepada kedua-dua institusi.