Oleh Prof. Madhya Ts. Dr. Kesavan Nallaluthan
Menurut laporan mengenai saringan kesihatan psikologi MyPsyD oleh Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA), 55,169 penjawat awam Malaysia dikategorikan sebagai berisiko tinggi. Angka ini seharusnya mencetuskan lebih daripada sekadar kebimbangan terhadap perkhidmatan kesihatan mental. Ia juga wajar membuka ruang kepada perbincangan yang lebih luas tentang bagaimana organisasi sektor awam menguruskan tenaga kerja, beban tugas, tekanan di tempat kerja dan perubahan organisasi.
Isu ini memerlukan sokongan psikologi dan kaunseling profesional, intervensi awal serta tindakan susulan yang sesuai. Pada masa yang sama, organisasi perlu menilai sama ada amalan dan sistem kerja sedia ada boleh diperbaiki bagi mengurangkan tekanan yang tidak perlu serta mewujudkan persekitaran kerja yang lebih sihat dan menyokong.
Dalam konteks ini, kepimpinan keusahawanan merupakan salah satu pendekatan pengurusan yang wajar dipertimbangkan.
Kepimpinan keusahawanan tidak bermaksud penjawat awam perlu menjadi usahawan atau agensi kerajaan perlu beroperasi berasaskan keuntungan. Sebaliknya, ia merujuk kepada gaya kepimpinan yang menggalakkan pemimpin dan warga organisasi mengenal pasti masalah, melihat peluang untuk penambahbaikan, menghasilkan penyelesaian kreatif, mengambil risiko yang munasabah serta memperbaiki cara kerja secara berterusan.
Bagi perkhidmatan awam Malaysia, pendekatan ini boleh melengkapi inisiatif sedia ada berkaitan kesihatan mental dan kesejahteraan penjawat awam. Ia memberi penekanan kepada usaha memperbaiki persekitaran kerja, memperkukuh penglibatan pekerja dalam penyelesaian masalah dan menggalakkan organisasi bertindak lebih awal terhadap cabaran yang dihadapi oleh warga kerjanya.
Beralih daripada Mengurus Masalah kepada Intervensi Awal
Salah satu cabaran dalam menangani kesihatan mental di tempat kerja ialah tindakan sokongan kadangkala hanya diberikan selepas sesuatu masalah menjadi lebih serius.
Kepimpinan keusahawanan menggalakkan pendekatan yang lebih proaktif. Pemimpin perlu peka terhadap perubahan dalam persekitaran kerja dan berusaha memahami punca sesuatu masalah, bukan sekadar bertindak selepas kesannya mula kelihatan.
Sebagai contoh, peningkatan ketidakhadiran, kemerosotan prestasi kerja, konflik berulang dalam pasukan atau perubahan tingkah laku yang ketara boleh menjadi antara tanda bahawa seseorang pekerja sedang berdepan tekanan kerja atau cabaran lain. Namun, tanda-tanda tersebut tidak semestinya menunjukkan masalah kesihatan mental dan perlu ditangani dengan berhati-hati.
Daripada terus menganggap keadaan sedemikian sebagai isu disiplin, pengurus boleh mengambil langkah untuk memahami situasi dengan lebih menyeluruh.
Adakah beban kerja terlalu tinggi? Adakah tanggungjawab dan peranan tidak jelas? Adakah pekerja menghabiskan terlalu banyak masa untuk proses pentadbiran yang boleh dipermudah? Adakah pasukan menerima sokongan yang mencukupi? Adakah terdapat ruang yang selamat untuk pekerja menyuarakan kebimbangan?
Persoalan-persoalan ini boleh membantu pengurus mengenal pasti masalah di peringkat awal dan mengambil langkah yang sesuai sebelum keadaan menjadi lebih serius.
Pendekatan sedemikian juga boleh membantu membina budaya kerja yang lebih terbuka, di mana penjawat awam berasa lebih selesa untuk mendapatkan sokongan dan membincangkan cabaran yang mereka hadapi.
Memberi Penjawat Awam Lebih Ruang dan Pemilikan terhadap Kerja
Kepimpinan keusahawanan juga boleh memberi penjawat awam ruang yang lebih besar untuk terlibat dalam mengenal pasti dan menyelesaikan masalah di tempat kerja.
Penjawat awam sering memahami cabaran operasi kerana mereka berhadapan dengannya setiap hari. Mereka mengetahui bahagian proses yang tidak cekap, punca kelewatan perkhidmatan kepada orang awam dan prosedur pentadbiran yang mungkin menghasilkan kerja berulang atau tidak perlu.
Namun, idea dan cadangan daripada mereka tidak semestinya sampai kepada pihak yang membuat keputusan.
Agensi kerajaan boleh menyediakan saluran yang lebih tersusun untuk penjawat awam mengemukakan, menguji dan menilai cadangan penambahbaikan. Sebagai contoh, sebuah jabatan yang menerima jumlah aduan awam yang tinggi boleh memberikan tempoh 30 hari kepada satu pasukan kecil untuk mengenal pasti punca kelewatan dan mengemukakan cadangan penyelesaian.
Pasukan tersebut boleh menganalisis data aduan, meneliti aliran kerja sedia ada dan menguji prosedur baharu sebelum perubahan dilaksanakan secara lebih meluas.
Pendekatan sedemikian boleh meningkatkan rasa pemilikan terhadap tugas dan memberi pekerja ruang untuk melihat kesan daripada idea yang mereka kemukakan. Pada masa yang sama, ia menunjukkan bahawa pengetahuan, pengalaman dan pandangan penjawat awam dihargai dalam proses penambahbaikan organisasi.
Namun, pemberian ruang dan tanggungjawab perlu disertai sumber, panduan dan sokongan yang mencukupi. Memberikan tanggungjawab tambahan tanpa menyediakan masa, sumber atau sokongan yang diperlukan boleh meningkatkan tekanan kerja dan mencapai kesan yang bertentangan daripada yang diharapkan.
Mewujudkan Tempat Kerja yang Menggalakkan Keterbukaan
Organisasi yang sihat perlu mewujudkan suasana kerja yang membolehkan penjawat awam menyuarakan kebimbangan tanpa berasa takut dilabel sebagai lemah, bermasalah atau tidak komited terhadap tugas.
Kepimpinan keusahawanan boleh menyokong usaha ini melalui perbualan yang terbuka dan berkala antara pengurus dengan pekerja.
Sebagai contoh, perbincangan ringkas setiap bulan boleh memberi tumpuan kepada tiga persoalan:
Apakah masalah utama yang menjejaskan kerja anda? Apakah penyelesaian yang boleh dicadangkan? Apakah sokongan yang anda perlukan daripada pihak pengurusan?
Soalan yang mudah dan terbuka seperti ini boleh mewujudkan saluran komunikasi yang lebih praktikal untuk mengenal pasti masalah di tempat kerja sebelum keadaan menjadi lebih serius.
Sistem digital juga boleh digunakan untuk membantu pengurusan mengenal pasti corak berkaitan beban kerja, kelewatan perkhidmatan atau isu operasi yang berulang. Namun, sebarang maklumat berkaitan kesihatan psikologi pekerja perlu dikendalikan secara berhati-hati, dengan mengambil kira kerahsiaan, privasi dan prinsip etika.
Saringan psikologi pula tidak seharusnya digunakan untuk melabel pekerja atau dianggap sebagai pengganti kepada penilaian dan diagnosis profesional. Sebaliknya, saringan berfungsi sebagai salah satu kaedah untuk mengenal pasti tahap risiko dan membantu individu mendapatkan sokongan atau rujukan yang sesuai.
Dalam konteks ini, komunikasi terbuka perlu disertai tindakan. Mendengar kebimbangan pekerja tanpa mengambil langkah susulan boleh menyebabkan mereka hilang kepercayaan terhadap sistem sokongan organisasi. Pemimpin perlu memastikan isu yang dikenal pasti dinilai dengan sewajarnya dan tindakan yang sesuai diambil mengikut keadaan.
Inovasi Boleh Mengurangkan Beban Kerja yang Tidak Perlu
Kepimpinan keusahawanan turut menggalakkan pengurus menilai semula sama ada setiap proses kerja yang dilaksanakan hari ini masih benar-benar diperlukan.
Dalam sektor awam, penjawat awam perlu mengurus pelbagai tugasan seperti kerja pentadbiran, dokumentasi, mesyuarat, pelaporan dan proses kerja yang berulang. Sebahagian daripada tugas ini sememangnya diperlukan, tetapi ada juga yang mungkin boleh dipermudah, diautomatikkan atau dihentikan.
Sebagai contoh, agensi kerajaan boleh menyemak tugasan kemasukan data yang dilakukan secara berulang dan mengenal pasti proses yang sesuai untuk diautomatikkan. Jabatan juga boleh menilai sama ada beberapa keperluan pelaporan boleh digabungkan melalui satu sistem bagi mengurangkan kerja berulang.
Matlamatnya adalah mudah, iaitu membolehkan penjawat awam memberikan lebih banyak masa kepada tugas yang memerlukan pertimbangan profesional, komunikasi, penyelesaian masalah dan interaksi secara langsung dengan rakyat.
Pendekatan ini juga boleh membantu mengurangkan tekanan yang berpunca daripada tugasan pentadbiran yang berulang dan tidak memberikan nilai tambah yang jelas kepada penyampaian perkhidmatan.
Inovasi tidak semestinya memerlukan teknologi yang mahal. Dalam sesetengah keadaan, inovasi boleh bermula dengan mengenal pasti dan menghapuskan satu langkah kerja yang tidak lagi diperlukan.
Apa yang penting ialah keberanian pengurusan untuk bertanya: Adakah cara kita bekerja hari ini masih merupakan cara yang paling sesuai?
Pengurus Perlu Menjadi Pemimpin yang Berpusatkan Pekerja
Kejayaan sesuatu usaha pembaharuan dalam organisasi akhirnya banyak bergantung kepada kepimpinan.
Agensi kerajaan memerlukan pengurus yang mampu mencapai sasaran prestasi, tetapi pada masa yang sama memahami keadaan dan cabaran yang dihadapi oleh penjawat awam dalam melaksanakan tugas mereka.
Ini memerlukan pemimpin yang bersedia mendengar, mengenal pasti masalah lebih awal, menggalakkan idea yang membina dan mencuba pendekatan baharu apabila diperlukan.
Kepimpinan keusahawanan boleh menyokong pendekatan ini melalui empat amalan utama:
- Mengenal pasti masalah lebih awal, bukannya menunggu sehingga masalah menjadi krisis.
- Menggalakkan penyertaan pekerja dalam mengenal pasti dan menyelesaikan masalah operasi.
- Menguji penambahbaikan secara praktikal serta menilai hasilnya sebelum dilaksanakan dengan lebih meluas.
- Mewujudkan hubungan kerja yang saling menyokong, supaya penjawat awam mempunyai ruang untuk mendapatkan bantuan apabila diperlukan.
Pendekatan ini boleh membantu mewujudkan budaya kerja yang lebih terbuka, responsif dan peka terhadap keperluan pekerja.
Namun, amalan kepimpinan dan pengurusan seperti ini perlu melengkapi, bukannya menggantikan, perkhidmatan kesihatan mental profesional. Penjawat awam yang memerlukan bantuan psikologi perlu mempunyai akses kepada perkhidmatan yang sesuai dan sokongan susulan yang diperlukan.
Kesihatan Mental Memerlukan Sokongan Profesional
Kepimpinan keusahawanan tidak seharusnya dianggap sebagai penyelesaian tunggal kepada masalah kesihatan mental di tempat kerja.
Penjawat awam yang mengalami tekanan psikologi atau masalah kesihatan mental yang serius memerlukan akses kepada profesional yang berkelayakan, termasuk ahli psikologi, kaunselor, pegawai perubatan dan perkhidmatan sokongan lain yang sesuai.
Peranan pemimpin organisasi adalah mewujudkan persekitaran kerja yang menyokong usaha pencegahan, membantu mengenal pasti masalah pada peringkat awal dan memudahkan pekerja mendapatkan bantuan apabila diperlukan.
Pendekatan ini penting kerana keadaan tempat kerja yang lebih baik boleh membantu mengurangkan sebahagian tekanan yang berpunca daripada beban kerja, proses yang tidak cekap atau hubungan kerja yang kurang sihat. Namun, faktor yang mempengaruhi kesihatan mental adalah pelbagai dan tidak semuanya berpunca daripada persekitaran kerja.
Oleh itu, usaha memperkukuh kepimpinan dan memperbaiki tempat kerja perlu bergerak seiring dengan perkhidmatan kesihatan mental profesional. Gabungan kedua-dua pendekatan ini dapat membantu organisasi memberi sokongan yang lebih menyeluruh kepada penjawat awam.
Melabur dalam Pekerja Mengukuhkan Perkhidmatan Awam
Perkhidmatan awam Malaysia bergantung kepada tenaga kerjanya untuk menyediakan pendidikan, penjagaan kesihatan, keselamatan, bantuan sosial, pentadbiran dan pelbagai perkhidmatan penting kepada rakyat.
Oleh itu, kesejahteraan penjawat awam mempunyai kaitan dengan keupayaan organisasi melaksanakan tugas serta kualiti perkhidmatan yang diterima oleh rakyat.
Angka 55,169 penjawat awam yang dikategorikan berisiko tinggi wajar mendorong pembuat dasar dan pemimpin organisasi melihat isu ini dari dua sudut: bagaimana menyediakan sokongan psikologi yang berkesan dan bagaimana memperbaiki keadaan tempat kerja yang mungkin menyumbang kepada tekanan.
Dalam konteks ini, kepimpinan keusahawanan menawarkan satu pendekatan pengurusan yang boleh dipertimbangkan.
Pendekatan ini menggalakkan pemimpin bertanya soalan yang tepat, melibatkan pekerja dalam menyelesaikan masalah, memudahkan proses kerja dan membuka ruang kepada inovasi. Yang penting, ia melihat penjawat awam sebagai penyumbang kepada penambahbaikan organisasi, bukan sekadar pelaksana arahan.
Cabaran yang dihadapi sektor awam tidak boleh ditangani hanya dengan memperkenalkan satu lagi program di tempat kerja. Ia memerlukan perubahan yang berterusan dalam cara organisasi mengurus manusia, tugas dan proses kerja.
Malaysia memerlukan pemimpin sektor awam yang mampu mengimbangi tuntutan prestasi dengan perhatian terhadap kesejahteraan penjawat awam. Persekitaran kerja yang menyokong, peluang untuk menyumbang idea dan ruang untuk menyelesaikan masalah secara kreatif boleh membantu organisasi menjadi lebih responsif terhadap cabaran yang dihadapi.
Pada masa yang sama, usaha ini perlu berjalan seiring dengan perkhidmatan kesihatan mental profesional dan sistem sokongan yang sedia ada.
Angka 55,169 itu wajar dilihat sebagai satu isyarat untuk tindakan berterusan: memperkukuh sokongan kesihatan mental, menilai semula amalan di tempat kerja dan membangunkan generasi pemimpin sektor awam yang mampu mengurus prestasi organisasi sambil mengambil kira kesejahteraan manusia.
Pada akhirnya, kekuatan perkhidmatan awam bergantung kepada kekuatan manusianya. Pelaburan dalam kesejahteraan penjawat awam bukan sekadar isu kebajikan pekerja, tetapi sebahagian daripada usaha memastikan perkhidmatan kepada rakyat terus berkualiti, cekap dan responsif.