Oleh: ISKANDAR ZULKARNAIN MOHAMED RIDZUAN
KUALA LUMPUR, 5 Januari 2026 – Dalam keunikan sistem persekutuan di Malaysia, pengurusan majlis rasmi sering kali melibatkan penyelarasan dua garis panduan utama iaitu Protokol Persekutuan dan Protokol Negeri. Walaupun kedua-duanya berpaksikan kepada prinsip penghormatan dan ketertiban yang sama, wujud perbezaan halus yang perlu difahami bagi memastikan setiap istiadat berlangsung tanpa sebarang cacat cela, terutamanya apabila ia melibatkan kehadiran pemimpin negara dan pemerintah negeri.
Perbezaan utama antara kedua-dua protokol ini terletak pada punca kuasa dan keutamaan senarai kekananan yang diguna pakai. Protokol Persekutuan secara amnya tertakluk kepada punca kuasa di bawah Bahagian Istiadat dan Urusetia Persidangan Antarabangsa (BIUPA) yang menetapkan Susunan Keutamaan Persekutuan. Garis panduan ini digunakan secara meluas dalam majlis-majlis di peringkat kebangsaan yang dihadiri oleh Yang di-Pertuan Agong, Perdana Menteri, serta menteri-menteri Kabinet. Di sini, keutamaan diberikan berdasarkan kedudukan jawatan di peringkat nasional yang merangkumi wakil dari semua negeri dan badan perundangan pusat.
Sebaliknya, Protokol Negeri mempunyai ciri keunikan tersendiri yang dipengaruhi oleh adat resam, tradisi istana, dan undang-undang tubuh kerajaan negeri masing-masing. Setiap negeri di Malaysia mempunyai Senarai Keutamaan Negeri yang meletakkan Sultan atau Yang di-Pertua Negeri sebagai individu tertinggi dalam hierarki protokol negeri tersebut. Dalam majlis peringkat negeri, susunan tempat duduk dan tertib sapaan sering kali mengutamakan kerabat diraja negeri, barisan EXCO, serta pembesar-pembesar negeri sebelum beralih kepada wakil dari peringkat Persekutuan. Perbezaan ini menuntut penganjur majlis untuk sentiasa peka terhadap lokasi di mana majlis tersebut diadakan bagi mengelakkan sebarang kekhilafan dalam aspek teknikal protokol.
Walaupun terdapat perbezaan dari segi susunan keutamaan, keberkesanan sesebuah majlis rasmi sebenarnya bergantung kepada simbiosis yang erat antara kedua-dua pihak. Hubungan simbiosis ini paling jelas kelihatan apabila sesebuah majlis Persekutuan diadakan di dalam sesebuah negeri. Dalam situasi ini, pegawai protokol Persekutuan dan negeri akan duduk bersama untuk melakukan penyelarasan atau ‘cross-referencing’ bagi menentukan kedudukan tetamu. Mereka perlu mengharmonikan kedudukan menteri Persekutuan dengan pembesar negeri agar tiada pihak yang merasa terpinggir atau tidak diberikan penghormatan sewajarnya.
Sinergi ini bukan sekadar mengenai susunan kerusi, malah melibatkan penyelarasan aspek logistik, kawalan keselamatan, dan penggunaan bendera serta lagu kebangsaan mahupun negeri. Pegawai protokol dari kedua-dua peringkat ini bertindak sebagai jambatan yang menyatukan kepentingan nasional dan kedaulatan negeri. Tanpa persefahaman yang kukuh, kekeliruan dalam penggunaan gelaran atau kesilapan dalam urutan ketibaan boleh mencalar imej penganjur dan hubungan antara kerajaan.
Kesimpulannya, perbezaan antara Protokol Persekutuan dan Protokol Negeri bukanlah satu jurang yang memisahkan, sebaliknya ia adalah dua instrumen yang saling melengkapi dalam memelihara identiti nasional dan tradisi tempatan.
Memasuki tahun 2026, kemahiran pegawai protokol dalam mengadunkan kedua-dua elemen ini dengan bijaksana menjadi kayu ukur kepada profesionalisme penjawat awam. Keserasian yang terjalin antara tuntutan Persekutuan dan adat Negeri inilah yang akhirnya membentuk satu rupa bentuk istiadat Malaysia yang penuh dengan adab, tertib, dan kesantunan yang tiada galang gantinya.